سرمایه سیستم / مقالات /

استانداردهای حسابداری

(5 از 5)

مبانی تهیه صورت های مالی دارای اهمیت زیادی در حرفه حسابداری است. این مبانی به استانداردهای حسابداری معروف هستند.

در حرفه حسابداری هر قدر کیفیت گزارش های مالی بالاتر باشد و از استانداردها و ضوابط معتبرتری در تهیه آنها استفاده شده باشد ریسک اطلاعات کاهش یافته و بر تصمیمیات و نتایج اقتصادی ناشی از آن تاثیر مثبتی خواهد داشت صورت های مالی مهمترین منبع اطلاعاتی برای انعکاس نتایج عملکرد و وضعیت مالی و جریان های نقدی واحدهای تجاری شناخته می شود در نتیجه مبانی تهیه صورت های مالی دارای اهمیت زیادی در این حرفه است. این مبانی به استانداردهای حسابداری معروف هستند. استانداردهای حسابداری در واقع همان مقررات حسابداری هستند که بر نحوه انجام فعالیت های حسابداری وضع شده اند. این قواعد مورد پذیرش همگان بوده و ثابت هستند.

استانداردهای حسابداری با کیفیت برای افزایش کارایی بازار سرمایه ضروری هستند چون تصمیمات تخصیص سرمایه بر اطلاعات مالی معتبر تکیه می کنند. استانداردهای حسابداری با کیفیت اصول بی طرفانه ای هستند که با کاربرد آنها اطلاعات بدون ابهام و قابل استنادی برای سرمایه گذاران و سایر اشخاصی که در تخصیص سرمایه تصمیم گیرنده هستند فراهم می شود.

استانداردهای حسابداری بین المللی

استانداردهای حسابداری بین المللی

در سالهای اخیر اهمیت هماهنگ سازی حسابداری بین المللی به دلایل چندی احساس می شود. اول اینکه توسعه سریع بازارهای سرمایه بین المللی هر روزه نقش انکار ناپذیر بازارهای مالی را به عنوان توزیع کننده منابع اقتصادی برجسته می کند. از طرفی امروزه نحوه افشای اطلاعات به بازار مسئله اساسی در اطمینان از کارایی بازار است. دوم اینکه با گسترش شرکت های چند ملیتی نیازی روز افزون به وجود مجموعه ای از استانداردهای جهانی احساس می شود زیرا این مجموعه از استانداردها هزینه های تولید اطلاعات را کاهش می دهد و اطلاعاتی هماهنگ و یکپارچه تولید می کند. سوم اینکه موسسات مالی امروز تمایل به انجام فعالیت های بین المللی دارند و حضور آنها در شرکت های پذیرفته شده محلی آنها را مجبور به بهره گیری از حسابداری براساس قواعد جهانی می کند.

به هر روی در ژوئن 2002 اتحادیه اروپا تصمیم گرفت از ابتدای سال 2005 استانداردهای حسابداری بین المللی را برای حساب های تلفیقی همه شرکت های پذیرفته شده الزامی کند. و در اکتبر 2002  هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی و هیات استانداردهای بین المللی حسابداری تفاهم نامه ای منتشر کرد که براساس آن باید گام هایی در جهت تعهدات خود در قبال همگرایی با استانداردهای حسابداری بین المللی برداشته شود.

دلایل تفاوت استانداردهای ملی حسابداری کشورهای مختلف

تدوین استانداردهای حسابداری کشورهای مختلف تابع محیط های سیاسی و تجاری آنهاست در اینجا دو دسته عوامل برای تفاوت های عمده استانداردهای حسابداری کشورهای مختلف بیان شده است. عوامل فرهنگی و عوامل نهادی

الف) عوامل فرهنگی

فرهنگ به عنوان مجموعه ای از برنامه ریزی های انباشته تعریف شده است که خود را فقط در ارزش ها خلاصه نمی کند بلکه در بسیاری از موضوعات مختلف از جمله نشانه ها، افتخارات و یا مسائل دیگر نیز می باشد. از دیدگاه گری (1988) حسابداری دارای ارزش های فرهنگی زیر می باشد:

حرفه ای گرایی در مقابل کنترل قانونی: یک رحجان برای به کارگیری قضاوت حرفه ای فردی و اعمال شرایط خود قانونی حرفه ای در مقابل رعایت کنترل قانونی و الزامات قانونی تجویز شده می باشد.

یکنواختی در مقابل انعطاف پذیری: یک رجحان برای تحمیل رویه های حسابداری یکنواخت بین شرکت ها و در طول سال های مختلف در مقابل انعطاف پذیری براساس شرایط موجود در هر یک از شرکت ها.

محافظه کاری در مقابل خوش بینی: یک رجحان برای رویکرد محتاطانه به اندازه گیزی در مواجهه با عدم اطمینان رویداد آتی در مقابل رویکرد خوش بینی، آزادی کسب و کار و ریسک پذیری.

رازداری در مقابل شفافیت: یک رجحان برای رازداری و محدود کردن افشای اطلاعات در رابطه با شرکت تنها به کسانی که به طور نزدیک با مدیریت شرکت و تامین مالی آن درگیر هستند در مقایسه با رویکرد پاسخگویی عمومی و باز و بسیار شفاف می باشد.

محققان معتقدند این ابعاد تاثیر قابل توجهی بر رویه های حسابداری دارند. برای مثال حسابداری در کشورهای اروپایی بجز انگلستان بسیار محافظه کارانه است و نسبت به مدل آمریکایی تمایل کمتری به افشای اطلاعات دارند.

ب) عوامل نهادی

عوامل نهادی عبارتند از منشا قانونی، تمرکز مالکیت، توسعه اقتصادی، اهمیت حرفه حسابداری و اهمیت بازارهای سرمایه.

منشاء قانونی: کشورهای با نظام عرفی مانند آمریکا و انگلیس بر سهامداران و اعتبار دهندگان که تامین کننده منابع سرمایه هستند تاکید می کنند. در مقابل در کشورهای مبتنی بر حقوق نوشته مانند فرانسه و آلمان واحدهای تجاری به طور اساسی به کارمندان، مستخدمان، مدیران، بانک ها و دولت برای تامین مالی تکیه می کنند. چنین تفاوت های اساسی در منشاء قوانین کشورها بر اهمیتی که اطلاعات حسابداری دارد تاثیر می گذارد. چارچوب نظری هیئت تدوین استانداردهای بین المللی حسابداری بیان می کند: از آنجایی که سرمایه گذاران، تامین کنندگان مالی واحد تجاری هستند و متحمل ریسک می شوند، صورت های مالی برای رفع نیازهای اطلاعاتی آنان تهیه می شود.و در عین حال ممکن است این اطلاعات پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی دیگر استفاده کنندگان از صورت های مالی نیز باشد.

تمرکز مالکیت: با گسترش بازارها و نهادهای مالی، ساختار مالکیت بیشتر پراکنده می شود و تقاضای افشای اطلاعات با کیفیت، برای اقشار متفاوتی از مالکان بوجود می آید. اما در کشورهایی که ساختار مالکیت تمرکز بالایی دارد چنین حجم بالایی از تقاضا برای کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی وجود ندارد و این امر در حجم و کیفیت استانداردهای حسابداری چنین کشورهایی اثر می گذارد. تمرکز بیشتر در مالکیت نیاز به وجود یک سیستم پیچیده حسابداری را کاهش می دهد و این امر موجب حرکت به سوی سیستم های حسابداری مبتنی بر استانداردهای ملی می شود. این سیستم مسائل کمتری را نسبت به استانداردهای بین المللی پوشش می دهند. در چنین شرایطی استانداردهای ملی حسابداری با استانداردهای بین المللی حسابداری منطبق است ولی مسائل کمتری را نسبت به اینگونه استانداردها پوشش می دهد. در کشورهای در حال توسعه که اقتصاد ساده ای دارند، به استانداردهای حسابداری در معاملات پیچیده و پیشرفته نیازی نیست. بنابراین هر چند این کشورها ممکن است استانداردهای حسابداری بین المللی را پذیرفته باشند اما تنها به قسمت هایی از این استانداردها تاکید می کنند که بیشتر کاربرد دارند.

اهمیت حرفه حسابداری: در جوامعی که حرفه حسابداری دارای رشد چندانی نبوده است تجربه و آگاهی چندانی در خصوص مسائل پیچیده وجود ندارد و توسعه استانداردهای حسابداری در این کشورها نسبت به کشورهایی که حرفه حسابداری در آنان رشد داشته کمتر است.

اهمیت بازارهای سرمایه: از آنجا که قواعد و مقررات حسابداری به منظور رفع نیازهای اطلاعاتی استفاده کنندگان صورت های مالی وضع شده است در نتیجه بین فقدان هماهنگی در استانداردها و اهمیت بازارهای سرمایه رابطه منفی وجود داردو با توسعه بیشتر بازار سرمایه نیاز به استفاده از یک سیستم حسابداری پر توان نیز بیشتر می شود و این عامل کشورها را به سمت فقدان کمتر در استانداردهای ملی حسابداری و بکار گیری استانداردهای بین المللی حسابداری رهنمون می کند.

استانداردهای حسابداری در ایران

استانداردهای حسابداری در ایران

بدلیل اینکه وجود روش های حسابداری مختلف برای نوع واحدی از معاملات و رویدادهای مالی، فرآیند تجزیه و تحلیل و حتی مقایسه صورت های مالی را با مشکل مواجه می کند بهتر است از استانداردهای بین المللی یکسانی استفاده شود. وجود این استانداردهای بین المللی این امکان را فراهم می کند که زمینه کاری در سطوح بالاتری فراهم شود و صورت های سود و زیان و ترازنامه در کشورهای مختلف یکنواخت می شود.

این استانداردهای یکسان اگر به درستی بکار برده شوند باعث بکار گیری شیوه حسابداری یکسان برای مبادلات مشابه می شوند در نتیجه کیفیت اطلاعات حسابداری را بهبود می بخشند. البته نتایج تحقیقات پژوهشگران حاکی از این است که استانداردهای حسابداری ایران دارای ضعف و کمبود نمی باشد و می تواند به خوبی توسط موسسات حسابرسی مورد استفاده و استناد قرار گیرد اما در مواردی که پای معاملات بین المللی به میان می آید بهتر است از استانداردهای بین المللی استفاده گردد.

 کمیته تدوین استانداردها در ایران تقریبا از رویکرد هماهنگ سازی استفاده کرده است و در تدوین استانداردها از استانداردهای IASB استفاده کرده است. اما در این استانداردها تعدیلاتی نیز در جهت بومی سازی اعمال نموده است. از مهمترین این تعدیلات استاندارد شماره 2 با عنوان صورت جریان وجوه نقد و استاندارد شماره 26 با عنوان فعالیت های کشاورزی می باشد. در ایران صورت تغییر در حقوق صاحبان سهام الزامی نیست و معمولا ارائه نمی شود. اما مهمترین تفاوت بین استانداردهای ملی و بین المللی، نبود همتاهای بسیاری از استانداردهای بین المللی در ایران است. برای مثال استانداردهایی مثل استاندارد پرداخت های مبتنی بر سهام، افشای ابزارهای مالی، مزایای کارکنان، گزارشگری مالی در اقتصاد با تورم حاد می باشد. برخی از استانداردها مانند استاندارد شماره 15 (استاندارد سرمایه گذاری ها) تفاوت نسبتا زیادی دارد. برخی دیگر نیز همچون استاندارد فعالیت های بیمه عمومی (استاندارد 28) همتای بین المللی نداردو تنها با توجه به تجربیات ملل مختلف و شرایط حاکم بر کشور تدوین شده است.