سرمایه سیستم / مقالات /

موجودی کالا و انواع روش‌های ارزیابی موجودی کالا

(0 از 5)

در مؤسسات بازرگانی، همواره مقدار زیادی کالا جهت فروش در انبارها نگهداری می‌شود و از آن‌جایی که مؤسسه دائماً در حال خرید و فروش کالاست کالای موجود در انبار همواره در حال تغییر و تحول است، لذا جهت اطلاع از موجودی کالا و میزان آن در انبارها از سیستم انبارگردانی استفاده می‌شود.

جهت اطلاع از موجودی کالا و میزان آن در انبارها در مؤسسات بازرگانی دو سیستم نگهداری موجودی کالا وجود دارد:

  1. سیستم ادواری نگهداری موجودی کالا
  2. سیستم دائمی نگهداری موجودی کالا

در اینجا به شرح سیستم ادواری میپردازیم.

روش ادواری (انبارگردانی و زمان‌های انجام آن)

سیستم ادواری بیشتر در مؤسساتی استفاده می‌شود که کالاهای نسبتاً ارزان قیمت را به فروش می‌رسانند و کالا گردش سریعی دارد مانند خرده فروش‌ها.

در این سیستم، لازم است واحد تجاری حداقل یک‌بار در سال مبادرت به شمارش فیزیکی کالاهای خود کند؛ به عبارت دیگر از کالاهای موجود عینی برداری می‌کنند تا میزان موجودی کالای خود را ارزیابی نمایند. از نظر این نوع موسسات، نیازی برای کنترل مداوم موجودی کالا وجود ندارد و در مؤسسات کوچک، مالک مؤسسه به منظور کنترل بیشتر شخصاً بر کالاها نظارت می‌کند اما امروزه این نظارت شخصی و عینی، به علت به وجود آمدن کامپیوتر و پیشرفت آن به تدریج اهمیت خود را از دست میدهد. یکی دیگر از عیوب سیستم این است که موجودی کالا دائماً تحت کنترل نیست و اگر کالاهای موجود در انبار از اشیای گرانبها باشد، احتمال سوء استفاده بسیار وجود دارد.

در سیستم ادواری، در طی دوره از حساب موجودی کالا استفاده نمی شود. در ابتدا تنها موجودی اول دوره می‌باشد که در حساب موجودی کالا نگهداری می‌شود و تمامی افزایش و کاهش‌های موجودی کالا در حساب خرید و فروش نشان داده می‌شود. در پایان دوره با شمارش و قیمت گذاری موجودی کالای پایان دوره، حساب موجودی کالا ایجاد می‌شود.

انبارگردانی

موجودی کالا

در مؤسسات بازرگانی کالای خریداری شده را به قصد فروش در جریان عادی فعالیت‌های تجاری مؤسسه و کسب سود، خریداری و نگهداری می‌شود موجودی کالا می‌گویند که میزان موجودی کالا بر اثر خرید و فروش در طی دوره مالی تغییر می‌کند.


حساب خرید کالا و اصول روش ثبت آن

در سیستم ادواری نگهداری موجودی کالا در مؤسسات بازرگانی، زمانی که کالا به قصد فروش آتی خریداری می‌شود در حسابی تحت عنوان حساب خرید کالا ثبت و بدهکار می‌شود، حساب خرید مانند حساب‌های هزینه دارای مانده بدهکار است.

مؤسسات بازرگانی براساس سیاست‌های مالی اتخاذ شده توسط مدیریت و حجم مبادلات، دارای انواع گوناگون خرید به طور نقد یا نسیه یا ترکیبی از آن دو است. همان طوری که در بالا عنوان شد حساب خرید به ثبت کالاهایی می‌پردازد که به قصد فروش خریداری شده باشند یعنی انواع خریدهای دیگر مؤسسه مانند زمین، ساختمان، اثاثه اداری، ملزومات اداری و نظایر آن‌ها در حساب‌هایی که تحت همان عنوان خریداری شده است، ثبت می‌شود؛ زیرا این دارایی‌ها به قصد فروش خریداری نشده‌اند، بلکه به قصد استفاده در مؤسسه خریداری شده اند. به عنوان مثال در صورت خرید نقدی اثاثه اداری حساب اثاثه اداری بدهکار و حساب صندوق بستانکار می‌شود.

لازم به ذکر است حساب خرید دارای ماهیت بدهکار بوده و مانند آن در پایان دوره مالی با حساب سود و زیان بسته می‌شود.

خرید کالا

بدهکار بستانکار
+ -

مثال: تجارتخانه شیرین در تاریخ 3 آذر 1380 مبادرت به خرید نقدی کالا به مبلغ 4,250,000 ریال از تجارتخانه یاسمین می‌کند. ثبت آن در دفتر روزنامه عمومی و دفتر کل به این صورت است:

دفتر روزنامه عمومی مؤسسه شیرین

تاریخ شرح عطف بدهکار بستانکار
روز ماه
3 80/9 خرید کالا    4,250,000  
          صندوق     4,250,000
    بابت خرید نقدی کالا               

 

انتقال به حساب‌های دفتر کل

خرید کالا صندوق
+ - + -
9/3    4,250,000            9/3    4,250,000

هزینه حمل کالای خریداری شده

مخارجی که خریدار بابت حمل و نقل و تخلیه کالای خریداری شده می‌پردازد در حسابی تحت عنوان هزینه حمل و نقل کالای خریداری شده، بدهکار می‌شود. البته نحوه انجام مخارج حمل کالا در قرارداد خرید باید آورده شود. باید توجه داشت در بعضی اوقات کالای خریداری شده، در محل مؤسسه تحویل می‌شود. دراین صورت مؤسسه خریدار وجهی بابت پرداخت حمل کالا پرداخت نمی‌کند ولی در پاره‌ای از اوقات حمل کالای خریداری شده به عهده مؤسسه خریدار است و فروشنده به محض فروش و تحویل کالا دیگر هیچ‌گونه مسئولیتی به عهده نخواهد داشت. در نتیجه هزینه حمل کالا باید توسط خریدار پرداخت شود. در این صورت، حسابی تحت عنوان هزینه حمل کالای خریداری شده در دفاتر خریدار افتتاح می‌شود.

انبارگردانی

هزینه حمل کالای خریداری شده و تمامی هزینه‌هایی که به طور مستقیم در ارتباط با کالای خریداری شده انجام می‌شود، باعث افزایش قیمت تمام شده کالای خریداری شده می‌شوند، ولی با این همه باید هر کدام در حسابی جداگانه ثبت شوند و در پایان دوره مالی قیمت تمام شده کالای خریداری شده به درستی محاسبه شود تا مبنایی صحیح و منطقی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریت، جهت تامین منافع آتی مؤسسه باشد.

هزینه حمل مانند تمامی هزینه‌ها، دارای ماهیت بدهکار است و در صورت سود و زیان نمایش داده می‌شود ولی از آن‌جایی که هزینه حمل کالای خریداری شده افزایش دهنده قیمت تمام شده کالای خریداری شده است، در صورت سود و زیان به مبلغ خرید اضافه می‌شود.

مثال: در تاریخ 9 آذر 1380 تجارتخانه شیرین مبادرت به خرید کالایی کرده است که هزینه حمل کالای خریداری شده معادل 125,000 ریال است:

دفتر روزنامه عمومی مؤسسه شیرین

تاریخ شرح عطف بدهکار بستانکار
روز ماه
9 80/9 هزینه حمل کالای خریداری شده   125,000  
          صندوق     125,000
    بابت پرداخت هزینه حمل کالای خریداری شده                 

 

انتقال به حساب‌های دفتر کل

هزینه حمل کالای خریداری شده صندوق
9/9  125,000                                  9/9   125,000