سرمایه سیستم / مقالات /

قیمت گذاری موجودی کالا در حسابداری

(0 از 5)

موجودی کالا شامل اجناس و محصولاتی است که به منظور فروش در جریان عملیات واحد تجاری و کسب سود قرار دارد.

روش‌های مختلف قیمت گذاری موجودی کالای پایان دوره

برای محاسبه بهای تمام شده موجودی کالا، روش ‌های مختلفی وجود دارد که متداول‌ترین آن‌ها در مؤسسات، محاسبه بر مبنای قیمت تمام شده است.

قیمت تمام شده

برای محاسبه قیمت تمام شده موجودی کالا معمولاً مخارجی مانند بهای خرید، هزینه‌های حمل و نقل، حقوق گمرکی، بیمه و هزینه‌های انبارداری در نظر گرفته می‌شود، البته گاهی هزینه‌هایی وجود دارد که تعیین ارتباط بین آن‌ها و کالای معین امکان پذیر نیست؛ بنابراین در مورد این‌گونه هزینه‌ها، اقلام عمده در مخارج بین کلیه کالاها (کالای فروش رفته و کالای موجود) سرشکن می‌شوند اقلام جزئی به عنوان هزینه‌های جاری تلقی می‌شوند.

در ارزیابی موجودی کالا به روش قیمت تمام شده مشکلاتی موجود است. اول آن‌که ، سود و زیان خالص به صورت حقیقی حاصل نمی‌شود و دوم آن‌که دارایی‌ها در ترازنامه به ارزش واقعی منعکس نمی‌شوند بلکه به بهای تمام شده در ترازنامه وارد می‌شوند. در حالی‌که ممکن است بین قیمت دارایی‌ها در بازار و بهای تمام شده آن‌ها تفاوت عمده‌ای باشد. سوم آن‌که، تعیین بهای تمام شده در مورد کالاهایی که طی دوره در زمان‌های مختلف با قیمت‌های متفاوت خریداری شده‌اند، بسیار دشوار است. مثلا در دوره تورم، همواره قیمت‌هادر حال افزایش و در دوره رکود، قیمت‌ها همواره در حال نزول است، البته با وجود مشکلات و ایراداتی که به این روش وارد است، برخی از مؤسسات به علت دستیابی آسان به قیمت‌ها برای تعیین ارزش موجودی کالا از این روش استفاده می‌کنند.

برای تعیین قیمت تمام شده موجودی کالا،اصول پذیرفته شده حسابداری چهار روش ارزیابی کالا را معرفی کرده و استفاده از آن‌ها را مجاز دانسته است.

  1. شناسایی ویژه
  2. اولین صادره از اولین وارده (فایفو)
  3. اولین صادره از آخرین وارده (لایفو)
  4. میانگین

قیمت گذاری کالا در حسابداری

شناسایی ویژه

در بعضی از مؤسسات که بهای تمام شده و هر یک از کالاها به راحتی قابل شناسایی باشد از این روش جهت محاسبه قیمت تمام شده موجودی کالا استفاده می‌شود مانند: بنگاههای اتومبیل و جواهر فروشی‌ها. به عنوان مثال اگر یک نمایشگاه اتومبیل، دو اتومبیل بنز به قیمت تمام شده 400,000,000 ریال و پژو به قیمت تمام شده 100,000,000 ریال داشته باشد اگر اتومبیل بنز را به فروش برساند محاسبه قیمت تمام شده موجودی کالای پایان دوره به راحتی امکان پذیر است زیرا تنها یک اتومبیل پژو به بهای تمام شده 100,000,000 در نمایشگاه باقی مانده است، که در واقع همان قیمت تمام شده موجودی کالای دوره می‌باشد.

اولین صادره از اولین وارده (FIFO)

این روش یکی از متداول‌ترین روش‌ها در محاسبه قیمت تمام شده موجودی کالاست. روش FIFO بیشتر برای کالاهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد که فاسد شدنی هستند یا دچار از مدافتادگی شده و شکل آن‌ها به سرعت تغییر می‌یابد.

در این روش فرض جریان فیزیکی بر این است که فروش در طی دوره مالی از موجودی کالای ابتدای دوره و از اولین خریدها صورت می گیردو موجودی کالای پایان دوره در انبار، شامل آخرین کالاهای خریداری شده است و به عبارت دیگر در این روش فرض بر این است که انبار دارای دو در ورودی و خروجی می‌باشد و کالاها به ترتیب ورود، در آخر انبار و کنار در خروجی قرار می‌گیرند و برای فروش کالا در خروجی باز شده و کالاهایی که مربوط به موجودی کالای ابتدای دوره و خریدهای اول می‌باشند به ترتیب خارج شده و به فروش می‌رسند.

نکته: لازم به توضیح است که روش FIFO در شرایط تورم، میزان سود کسب شده را بالا نشان می‌دهد و مؤسسه نیز به همان نسبت مالیات بیشتری پرداخت می‌کند ولی با تمام این موارد با گزارش سود بالا می‌توانند سرمایه بیشتری را جهت سرمایه گذاری جذب کنند.

اولین صادره از آخرین وارده LIFO

این روش بیشتر برای کالاهایی با حجم زیاد یا کالاهایی که احتمال کهنه شدن و از مدافتادگی در آن‌ها وجود ندارد استفاده، می‌شود.

در این روش، فرض جریان فیزیکی بر این است که فروش در طی دوره از آخرین خریدها صورت می‌گیرد و موجودی کالا در پایان دوره شامل موجودی ابتدای دوره و خریدهای اولیه در طی دوره مالی است. به عبارت دیگر، در این روش فرض بر این است که انبار تنها دارای یک در برای ورود و خروج کالاست و کالاهایی که وارد انبار می‌شوند به ترتیب خارج شده و به فروش می‍رسند. حال اگر در این روش موجودی کالای پایان دوره 800 واحد باشد، بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره با استفاده از روش LIFO به شرح زیر محاسبه می‌شود: LIFO به شرح زیر می‌باشد:

یکم مهرماه 400 واحد- به قیمت هر واحد 200 ریال 800,000
24 آبان ماه 400 واحد- به قیمت هر واحد 400 ریال 160,000
  800 240,000

و بهای تمام شده کالای فروش رفته را نیز می‌توان طبق فرمول زیر محاسبه کرد:

بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره- بهای تمام شده کالای آماده برای فروش= بهای تمام شده کالای فروش رفته <
860,000 = 1,100,000 - 240,000

در واقع در این روش سعی شده است کالاهایی که از خریدهای آخر هستند زودتر به فروش برسند.

از مقایسه این دو روش متوجه می‌شویم که در روش FIFO موجودی کالا به ارزش بیشتری ارزیابی شده است و بهای تمام شده کالای فروش رفته کمتر از روش LIFO است. در نتیجه سود ویژه در روش FIFO به میزان بیشتری ارزیابی می‌شود ولی در روش LIFO موجودی کالا به ارزش کمتر و بهای تمام شده کالای فروش رفته بیشتر است و نهایتاً میزان سود ویژه نسبت، به روش FIFO کمتر ارزیابی می‌شود.

روش میانگین

گاهی اوقات در مؤسسه به علت گردش سریع کالا، کالاهای موجود در انبار مخلوطی از خریدهای اول و خریدهای آخر می‌باشند؛ بنابراین مشخص نیست کالای فروش رفته دقیقاً از کدام خریدها و با چه نرخی صورت گرفته است، مانند خشکبار موجود در مغازه‌ها.

در این روش، ابتدا میانگین قیمت تمام شده هر یک از اقلام آماده برای فروش تعیین و براساس آن میانگین بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره ارزیابی و تعیین می‌شود. روش میانگین برای ارزیابی بهای تمام شده موجودی کالای پایان دوره به دو نوع است:

الف- روش میانگین ساده

ب- روش میانگین موزون

روش میانگین ساده: در این روش محاسبه، میانگین اقلام خریداری شده طی دوره و موجودی کالای ابتدای دوره محاسبه شده را ضربدر تعداد موجودی کالای پایان دوره و تعداد کالای فروش رفته می‌کنیم که با توجه به فرمول‌های زیر محاسبه می‌شود:

نرخ میانگین ساده= جمع قیمت‌های خرید + قیمت موجودی ابتدای دوره
تعداد دفعات خرید + موجودی کالای ابتدای دوره
قیمت تمام شده موجودی کالای پایان دوره = تعداد موجودی کالای پایان دوره * قیمت میانگین ساده
قیمت تمام شده کالای فروش رفته = تعداد کالای فروش رفته * قیمت میانگین ساده

روش میانگین موزون: براساس این روش، نوسانات تعداد و بهای تمام شده یک نوع کالا در طول دوره در نظر گرفته می‌شود که از حاصل‌ضرب تعداد در قیمت در نوبت‌های مختلف بر تعداد آماده برای فروش بدست می‌آید:

قیمت میانگین موزون= قیمت تمام شده کالای آماده برای فروش
تعداد کالای آماده برای فروش
قیمت تمام شده موجودی کالای پایان دوره = تعداد موجودی کالای پایان دوره * قیمت میانگین موزون
قیمت تمام شده کالای فروش رفته = تعداد کالای فروش رفته * قیمت میانگین موزون

قیمت گذاری کالا در حسابداری

دلایل انتخاب روش یا تغییر روش ارزیابی موجودی کالا

با تغییر روش در ارزیابی موجودی کالای پایان دوره، قیمت‌گذاری موجودی کالای پایان دوره و نهایتاً سود ویژه تغییر می‌یابد. لازم به توضیح است که روشی که کمترین رقم را برای بهای تمام شده کالای فروش رفته شناسایی می‌کند، مسلماً بالاترین رقم را برای سود ویژه و ناویژه در صورت سود و زیان و نهایتاً موجودی کالای پایان دوره در ترازنامه ارائه می‌کند در نتیجه در دوره‌ای که تورم و افزایش قیمت موجود است، استفاده از روش اولین صادره از اولین وارده (FIFO) به لحاظ اینکه موجودی کالای پایان دوره به قیمت روز نزدیکتر است مطلوبترمی‌باشد زیرا در این روش، کالای فروخته شده از محل خریدهای قدیمی‌تر با قیمت کمتری صورت می‌گیرد. در این حالت استفاده از روش، اولین صادره از آخرین وارده (LIFO) سبب شناسایی سود ناویژه و موجودی کالای پایان دوره به مبلغ کمتری می‌شود.

همچنین در دوره ای که تورم وجود نداردو قیمت‌ها مرتباً در حال کاهش هستند، موجودی کالای پایان دوره و سود ناویژه با استفاده از روش (FIFO) به مبلغ کمتر و با استفاده از روش LIFO به مبلغ بیشتری محاسبه و ارزیابی می‌شود. در حالت (تورم و ضد تورم) ذکر شده استفاده از روش میانگین و کاهش قیمت‌ها به عبارت دیگر نوسان قیمت در بازار، تاثیری در تعیین ارزش سود ناویژه و موجودی کالای پایان دوره ندارد؛ زیرا در هر گروه از کالاهای خریداری شده یانگین قیمت‌ها بدوون توجه به روند کاهش یا افزایش قیمت‌ها یکسان خواهد بود.

روش استاندارد

در این روش نرخ استاندارد موجودی کالا براساس تجربیات گذشته از مدارک حسابداری دوره‌های قبل به دست می‌آید و نرخ استاندارد بر مبنای پیش بینی استوار است

روش قیمت روز یا بازار

در این روش برای ارزیابی بهای موجود کالای پایان دوره، بدون توجه به قیمت خرید آن تنها بر مبنای ارزش روز یا بازار، ارزیابی و محاسبه می‌شوند.

روش اقل قیمت تمام شده و قیمت بازار

گاهی اوقات در برخی مؤسسات بنابر اصل محافظه کاری برای ارزیابی قیمت موجودی کالای پایان دوره، کالا را به پایین‌ترین قیمت یعنی اقل قیمت تمام شده و خالص ارزش فروش ارزیابی می‌کنند. این روش، بدین معناست که قیمت تمام شده موجودی کالا را با قمیت روز آن در بازار مقایسه کرده و هر کدام را که کمتر بود ملاک محاسبه قرار می‌دهند. علت این امر همان اصل محافظه کاری است؛ زیرا با این عمل قیمت موجودی کالای پایان دوره بدون تردید در تعیین سود و زیان مؤسسه تاثیر می‌گذارد و هر چه قیمت موجودی کالای پایان دوره کمتر باشد، سود ویژه مؤسسه نیز به میزان کمتر یا زیان مؤسسه به میزان بیشتری نشان داده خواهد شد و این امر برای صاحبان مؤسسه اطمینان بخش‌تر است.