سرمایه سیستم / مقالات /

ترفندهای حسابداری که مدیران باید بدانند!

(0 از 5)

گاهی مدیران مؤسسات در مواجهه با مغایرت ارقام موجود در صورت‌های مالی با ارقام مورد انتظار خود از روش‌هایی استفاده میکنند که به زعم خودشان می‌تواند ترفند یا تردستی باشد اما در واقع هر یک از این روش‌ها به نوعی تقلب محسوب می‌شود.

در این مقاله از دو ترفند حسابداری بحث می‌شود که مدیران مؤسسه و سرمایه‌گذار باید بدانند. هیچ‌یک از این ترفند‌ها مورد تایید نیست ولی بهتر است از آنها مطلع باشید.

دستکاری در اعداد

در برخی شرایط اعداد صورت مالی دقیقاً از همان روشی که مؤسسه می‌خواهد حاصل نمی‌شود. حسابداران ترفند‌های خاصی برای نزدیک‌‌تر کردن اعداد به ارقام مورد نظر مؤسسه به‌کار می‌برند. برخی ممکن است بگویند این کار در حسابداری نوعی تردستی است. یکی از این ترفند‌های حسابداری، توانایی ایفای تعهدات کوتاه مدت مؤسسه را افزایش می‌دهد، بالاخص مانده‌ی نقدی گزارش شده در ترازنامه پایان سال را. ترفند دیگر موجب انتقال سود از یک سال به سال بعد می‌شود تا انتقال سود ویژه‌ی یک‌سال به سال بعد روان‌تر صورت گیرد.

تمام مؤسسات از این تکنیک‌ها استفاده نمی‌کنند، اما تعیین میزان کاربرد آنها بسیار مشکل است؛ زیرا هیچ مؤسسه ای استفاده از روش‌های دستکاری را به صراحت نمی‌پذیرد. به هر حال، اینکه بسیاری از مؤسسات از این تکنیک‌ها استفاده می‌کنند دلیلی قانع کننده است. قطعاً تابحال اصطلاح راه گریز را در حسابداری مالیات بر درآمد شنیده اید. این روش‌ها در واقع راه گریز در حسابداری صورت‌های مالی هستند.

کم جلوه دادن مانده‌ی نقدی از طریق حساب‌آرایی

فرض کنید مدیر مؤسسه ای هستید و حسابدارتان فقط برای بررسی شما، اولین نسخه از گزارش مقدماتی ترازنامه پایان سال را به شما تحویل داده است. ترازنامه مقدماتی شامل موارد زیر است:

مانده‌های اولیه پیش از حساب‌آرایی
وجه نقد 0 حساب‌های پرداختنی 235,000
حساب‌های دریافتنی 486,000 حساب‌های پرداختنی معوق 187,000
موجودی کالا 844,000 مالیات بر درآمد پرداختنی 58,000
هزینه‌های پیش پرداخت شده 72,000 اسناد پرداختنی کوتاه مدت 200,000
دارایی‌های جاری 1,402,000 بدهی جاری 680,000

زمانی که شروع به خواندن می‌کنید متعجب می‌شوید: مانده‌ی نقدی صفر؟ چطور ممکن است؟ شاید مؤسسه دارای مشکلات گردش وجوه نقد بوده و شما قصد افزایش وام کوتاه مدت و سرعت بخشیدن به دریافت حساب‌های دریافتنی برای کمک به مانده‌ی نقدی را دارید. اما، با این گزارش مالی ویژه که باید برای سرمایه گذاران و بانکهای پرداخت کننده وام ارسال کند، این طرح فعلا کمکی نمی‌کند. مردم معمولاً عادت به مشاهده‌ی مانده‌ی نقدی صفر ندارند. این موضوع آنها را به نوعی عصبانی می‌کند و برایشان مهم نیست که چگونه سعی دارید آن را موجه جلوه دهید. لذا برای اینکه زنگ خطری برای آن‌ها نباشد چه کار می‌کنید؟

حسابدارتان احتمالاً از ترفند حساب‌آرایی، روش بسیار ساده‌ای برای موجه جلوه دادن مانده‌ی نقدی، مطلع است. فرض کنید پایان سال مالی 31 آذر است حسابدارتان رسید نقدی مشتریانی را دارد که حساب‌های دریافتنی خود را تا تاریخ 1 ،2 و 3 دی ماه پرداخت کرده‌اند و طوری آنها را ثبت کرده که گویی این وجوه در تاریخ 31 آذر دریافت شده‌اند. و از دیدگاه مشتریان، این پول متعلق به شماست؛ بنابراین می‌توانید این جریان ورودی نقدی را در گزارش خود منعکس کنید.

حساب‌‌آرایی چه تاثیری دارد؟ مبالغ موجود در حساب‌های دریافتنی را کاهش و وجه نقد را به همان مبلغ افزایش می‌دهد- مسلماً هیچ گونه تاثیری بر عدد سود نمی‌گذارد. تنها قدری ظاهر مانده‌ی نقدی را بهتر می‌کند. حساب‌آرایی برای اصلاح مانده‌ی سایر حساب‌ها نیز به کار می‌رود. کلیه این ترفندها مستلزم این است که دفاتر را باز نگه دارید تا وقایع خاصی را که بعد از پایان سال مالی (تاریخ ترازنامه‌ی پایانی) رخ می‌دهد، ثبت کنید تا ارقام موجه‌تر از آنچه واقعاٌ در آخرین روز سال بوده به نظر بیاید.

به نظر می‌رسد که همه برنده هستند این‌طور نیست؟ سرمایه گذاران مؤسسه‌ی شما نگران نیستند و امنیت شغلی دارید. با این حال باید به اطلاع شما برسانیم که ممکن است این حساب‌آرایی اولین گام روس سطح شیبدار لغزنده باشد. کسی چه می‌داند، شاید حساب‌آرایی اندک امروز و فردا منجر به کلاهبرداری و اختلاس مالی فجیعی شود. به هر حال دقت کنید، حساب‌آرایی (ارائه اطلاعات غیر واقعی) برای سرمایه گذارانتان فریبنده است، سرمایه گذارانی که حق دارند منتظر باشند پایان سال مالی، همان گونه که در گزارش‌های مالی عنوان شده، حقیقتاً پایان سال مالی باشد. بدین صورت فکر کنید که: اگر در مؤسسه ای سرمایه گذاری کرده‌اید که داده‌هایش را دستکاری کرده چطور می‌فهمید که چه اعداد دیگری در گزارش شبهه برانگیز است؟

حساب آرایی

هموار کردن نوسانات شدید سود

هنگامی که می‌گوییم مدیران مؤسسه برای کسب سود سالیانه و حفظ سود و ادامه‌ی روند سوددهی صعودی سال به سال تحت فشار بسیار زیادی هستند، نباید تعجب کنید. مدیران برای آماده کردن اعداد و مهم جلوه دادن آن‌ها رقابت و تلاش بسیاری می‌کنند. گزارش زیان سالیانه یا حتی ثبت رقمی زیر خط سود، پرچم قرمزی است که به سرمایه گذاران هشدار می‌دهد. همه دوست دارند روند رو به رشد مداوم سود را ببینند، هیچ کس مایل نیست شاهد منحنی سودی باشد که مانند ترن هوایی است. اکثر سرمایه گذاران سفر آرام و بی خطر را دوست دارند و مایل نیستند در دوران سرمایه گذاری دچار بحران و دردسر شوند.

مدیران می‌توانند کارهای خاصی انجام دهند تا سود ویژه‌ی سالیانه دچار تورم منفی شود؛ به این ترفندها هموار کردن نوسانات سود می گویند.هموار کردن نوسانات سود یکنواخت کردن سطح درآمد نیز نامیده می‌شود. این اصطلاح تقریباً به اهمیت حساب سازی نیست، که تحریف مدارک و صورت‌های مالی، مانند ثبت درآمد حاصل از فروشی که تحقق نیافته و ثبت نکردن هزینه‌هایی که به وقوع پیوسته‌اند،به شمار می‌رود. حساب‌سازی بسیار جدی است، مدیران برای تحریف صورت‌های مالی ممکن است به زندان بیفتند. هموار کردن نوسانات سود بیشتر شبیه دروغ مصلحت آمیزی است هموار کردن نوسانات سود سروصداها را خفه می‌کند.

مدیران شرکت‌های سهامی عام که سهام شرکتشان، برای حفظ روند صعودی مداوم سود، دائماً معامله می‌شود، تحت فشار شدیدی هستند. تحلیل گران اوراق بهادار که فعالیت‌های شرکت خاصی را دنبال می‌کنند، سود مؤسسه را پیش بینی می‌کنند و پیشنهاداتشان برای خرید و نگهداری و فروش سهام، به میزان زیادی بر مبنای پیشگویی این سودهاست. اگر مؤسسه در پیش بینی سودش شکست بخورد یا پیشگویی تحلیل گران سهام آنها درست از آب درنیاید، قیمت بازار سهام آن‌ها زیان می‌بیند. اختیار خرید سهام و طرح‌های پاداش تشویقی انگیزشی،انگیزه‌ی بسیار مهمی برای دستیابی به اهداف سود مورد نظر مؤسسه است.

دلیل نسبتاً مهم این است که شرکت‌های سهامی عام تا حدی در هموار کردن نوسانات سود دخیلند. روشن است که دانستن اینکه آیا شرکت‌های سهامی خاص هم به همین نحو عمل می‌کنند، قدری مشکل‌تر است. شرکت‌هاس سهامی خاص با انتظارات و ژرف نگری‌هایی که شرکت‌های سهامی عام با آن سروکار دارند مواجه نیستند. از طرف دیگر، مدیران ارشد در شرکت‌های سهامی خاص ممکن است پاداش‌های تشویقی ترتیب دهند که بستگی به سود ویژه‌ی ثبت شده دارد. به هر حال مدیران و سرمایه گذاران مؤسسات باید در هموار کردن نوسانات سود و نحوه‌ی انجام دادن آن نکاتی را بدانند.

هموار کردن نوسانات سود بیشتر از طریق انتقال هزینه‌ها و درآمدها به سال‌های دیگر صورت می‌گیرد نه با ثبت معمولی آن‌ها. برای مثال، اگر رئیس مؤسسه بخواهد سود سالیانه‌ی بیشتری گزارش کند می‌تواند رئیس حسابداری را طوری تعلیم دهد که برخی از درآمدهای حاصل از فروش را، که به طور طبیعی در سال بعد هم گزارش نمی‌شود، ثبت کند. یا ثبت برخی از هزینه‌ها را به تاخیر اندازد. دلیل اصلی برای هموار کردن نوسانات سود نزدیک‌تر کردن آن به سود پیش بینی شده و کاهش نوسانات آن است. مدیران می‌توانند برای چندین هزینه‌ی مهم از میان روش‌های حسابداری گوناگون یکی را انتخاب کنند. در زمان انتخاب این روش‌ها مدیران می‌توانند برای محاسبه‌ی سود، روش محافظ‌کارانه (حد پایین) یا مبالغه آمیز (حد بالا) را برگزینند. هموار کردن نوسانات سود فراتر از انتخاب روش‌های حسابداری است. یعنی اینکه مدیران به روش‌های حسابداری منتخب مؤسسه اهمیت نمی‌دهند و درآمدها را افزایش یا کاهش میدهند. اصطلاح "حساب‌سازی" و "حسابداری ساختگی" یعنی اینکه دخالت مدیران به قدری بدون ظرافت صورت می‌گیرد که روش‌های حسابداری شرکت منجر به تهیه صورت‌های مالی جعلی می‌شود.

هم مدیرانی که حساب‌سازی می‌کنند و هم سرمایه گذارانی که به آن صورت‌های مالی متکی هستند که در آن‌ها هموار کردن سود صورت گرفته، دقیقاً باید نکته‌ای را بدانند که این ترفندها مثل این کلاه و آن کلاه کردن است، یعنی از یکی قرض گرفتن و به دیگری دادن. حسابداران به این تکنیک‌ها اثرات جبرانی گویند. یعنی اثرات سال بعد اثرات امسال را جبران می‌کند. هزینه‌ی کمتر امسال با هزینه‌ی بیشتر سال بعد جبران می‌شود. درآمد حاصل از فروش که امسال ثبت شده یعنی درآمد حاصل از فروش کمتری در سال بعد.

حساب سازی
ترفندهای هموار کردن نوسانات سود

یک ترفند رایج برای هموار سازی نوسانات سود روش تعمیرات معوقه است. بسیاری از هزینه‌های معمول و مکرر تعمیرات اتومبیل‌ها، کامیون‌ها، دستگاه‌ها، تجهیزات و ساختمان‌ها ممکن است معوق شوند یا به دوره‌های آتی منتقل شوند. این هزینه‌ها، تا زمانی که تعمیر اساسی و نهایی صورت گیرد، در حساب‌های هزینه ثبت نمی‌شوند، لذا به تعویق افتادن کار به معنی ثبت نشدن هزینه‌هاست. به همین ترتیب، مؤسسه ممکن است بخشی از این مبلغ را برای آموزش کارکنان و توسعه‌ی شرکت به کار گیرد. این برنامه‌ها ممکن است تا سال آینده به تاخیر افتند و این هزینه‌ها کمتر می‌شود. یا اینکه مؤسسه می‌تواند خروجی نقدی (پرداخت‌های نقدی) سال جاری را صرف تحقیقات و توسعه‌ی کالاهای خود کند. به خاطر داشته باشید که بیشتر این هزینه‌ها سال بعد تحقق می‌یابد، لذا تاثیر آن مثل این است که کسی دزدی کند (هزینه‌ها در حساب‌های امسال منظور نشود) و کس دیگری تاوان آن را بپردازد (هزینه به سال بعد تحمیل شود).

با توجه به اینکه بدهی مشتریان بدحساب ممکن است جزو مطالبات غیر قابل وصول (حساب‌های دریافتنی لاوصول) تلقی شود، مؤسسه ممکن است از مقررات خود عدول کند. مؤسسه می‌تواند برخی از مطالبات سوخت شده را تا سال بعد به تاخیر بیندازد. دارایی‌های ثابت بلااستفاده در آینده ارزش کمی خواهد داشت یا ممکن است آن‌را کارایی و بازده سود و وضعیت مالی مؤسسه بدانند_ اما وقت بسیار اندک و محدودی برای انجام دادن چنین کاری دارند_ حسابداران گزارش مالی سالیانه‌ای تهیه می‌کنند که سوابق مالی فراوانی در آن گنجانیده شده است. حسابداران گزارش‌های سالانه را در اختیار کاربران می‌گذارند تا نکات اصلی آن‌ها را بیرون بکشند. لذا خوانندگان صورت‌های مالی ضرایبی اعمال می‌کنند و آزمایش‌هایی انجام می‌دهند تا به وضعیت و کارایی مالی مؤسسه دست یابند.

باید به خاطر داشته باشید که گزارش‌های مالی سالیانه‌ی حسابداری همه‌ی موارد مربوط به منافع صاحبان سرمایه، اعتبار دهندگان و کسانی را که در مؤسسه دارای منافع مالی هستند، گزارش نمی‌کند. گزارش‌های سالیانه فقط یک‌بار در سال تهیه و ارائه می‌شوند_ معمولاً دو ماه یا مدت زمانی در همین حدود، پس از پایان سال مالی (حسابداری) مؤسسه در طول سال با خواندن روزنامه‌های مالی یا از طرق دیگر، باید به این اطلاعات دست یابد. به علاوه در گزارش‌های مالی سالیانه نسخه‌ی سانسور شده ای از وقایع را ارائه می‌دهند؛ آنها اخبار بد یا رسوایی‌های مالی مؤسسه را افشا نمی‌کنند.

سرانجام اینکه همه‌ی آنچه در مقام سرمایه گذار مایلید در بدانید در گزارش‌های مالی سالیانه نمی‌یابید. برای مثال اطلاعات مربوط به حقوق و دستمزد و پاداش‌های تشویقی مدیران رده بالای مؤسسه در وکالت نامه‌ی حق رای در مجامع افشا می‌شود؛ نه در گزارش مالی سالیانه‌ی مؤسسه. وکالت نامه‌ی حق رای در مجامع وسیله‌ای است که شرکت سهامی از طریق آن رای سهامداران را در مواردی که باید به تاییدشان برشد تنفیذ می‌کند.